31 Mar 2026
Het voorjaar gaat terug gepaard met de nodige verliezen. Enerzijds zijn er duiven die gewoon niet terugkomen. In hun enthousiasme gaan ze veel te hoog, dwalen af en raken ze de weg kwijt.
Een ander deel valt ten prooi aan voornamelijk slechtvalken. Wat kunnen we daaraan veranderen? niet veel maar sommige duivenliefhebbers hebben hierover toch nuttige adviezen. Laatst las ik een artikel van Ben de Keijzer en dat geeft toch wat inzicht over het gedrag van roofvogels en meer bepaald van slechtvalken.
In Nederland en België worden onze duiven bedreigd door drie soorten: de sperwer, havik en slechtvalk. Havikken broeden niet in de streek waar ik woon. Sperwers zijn er wel en die pakken af en toe een duif, daar kun je ook niet veel aan veranderen. Het goede nieuws is dat er voor sperwers geen nestkasten zijn, dus qua populatie val dat nogal mee. Ik kan best leven met een natuurlijke sperwer populatie en de verliezen zijn beperkt.
Met slechtvalken is dat een ander verhaal: met de bouw van nestkasten is de populatie enorm toegenomen en dat is wel een probleem.
De vraag is hoe kunnen we aanvallen van slechtvalken vermijden, of beter nog, hoe kunnen we de duiven ondersteunen.
Volgens roofvogel kenner Ben de Keijzer kun je het jaar (qua roofvogels) opdelen en grofweg drie periodes; het voorjaar (equinox van half maart), het najaar (equinox van september) en de migratie periode. Bij de equinox staat de zon juist boven de evenaar en de is dag netjes in twee verdeeld; voor veel dieren een aanleiding om een nest te bouwen. In maart begint dus de balts periode voor o.a. slechtvalken. Hierbij moet het mannetje bewijzen dat hij een nest kan onderhouden en gaat op zoek naar prooien als trofee voor het wijfje. Dat geeft garantie voor een nest met veel of gezonde jongen. Het jagen gebeurt dus vanaf half maart tot half april (dan liggen ze met eieren) of tot wanneer het paar gevormd is en de eieren worden gelegd. Onnodig te zeggen dat tijdens deze periode duiven bedreigd zijn en dat heb ik zelf als meerdere jaren ondervonden. Het is ook zo dat de meeste tipplers in maart terug worden uitgewend met het oog op de eerste wedstrijd rond half april.
Eerst en vooral moeten de duiven een goede basisconditie hebben om aanvallen af te slaan. Om die conditie op te bouwen had ik er eind februari al enkele trainingen opzitten, zonder verliezen; die trainingen waren telkens in de namiddag, naar de avond toe. Begin maart ging het fout en waren er verschillende aanvallen. Het was dan ook wel mooi weer en dan gaan ze de hoogte in. Dat speelt zeker mee voor de zichtbaarheid t.o.v. roofvogels. Dan maar terug alles op het hok gehouden, zelfs met mooi vliegweer. Op 27 maart nog eens geprobeerd maar dan op een andere manier: het weer was “niet goed” met wat wind; hierdoor blijven ze gemiddeld lager en gaan ze niet stiphoog. Ook was ik al gestart om 10h ‘s morgens; veel dieren jagen ‘s morgens en ‘s avonds. Door ze enkel overdag te trainen kun je dus de actieve jacht periodes vermijden. Ik heb nu twee trainingen gedaan met doffers, gestart om 10h en de tweede maal om 11h (zomertijd) en dat is goed meegevallen alhoewel dat natuurlijk geen garantie biedt.
Nog zoiets: ik vlieg dit jaar met enkele doffers van 2024 en de rest zijn jongen van 2025. Als er verliezen zijn is dat met de jongen van 2025. Die doffers van 2024 hebben immers al wat ervaring met roofvogels en weten de aanvallen te vermijden. Bij een aanval zie je dat duidelijk: ze duiken even naar beneden om snelheid te maken en gaan dan zigzaggen; de slechtvalk is een kampioen in het duiken, dus dat loopt slecht af voor duiven die blijven duiken. De “goeie” beginnen te zwenken en daar heeft die slechtvalk het moeilijk mee. Ondertussen heb ik een groepje van zeven doffers die zeker al tweemaal aanvallen hebben overleefd; een vijftal jongen van 2025 ben ik kwijt. Hopelijk doen de overlevers het goed en kan ik zo verder.
Samenvattend:
- Eerst trachten een basisconditie op te bouwen in roofvogel-luwe periodes.
- Bij aanvallen, houd de duiven een aantal dagen binnen, om gewoontevorming van roofvogels te vermijden.
- Vermijd de uren dat ze fourageren, vooral ‘s morgens en ‘s avonds.
- Train al eens in februari (als het nog roofvogel luw is) om al enige conditie op te bouwen. Een duif in conditie laat zich niet zomaar vangen.
- Na de training, direct het hok in.
- Als het moet, heb geduld tot half april.
- Vertrouw erop dat een aantal duiven toch zal leren om aanvallen te ontwijken; misschien zijn dat ook de betere vliegers?